Từ thuở tôi mới chập chững những bước đi đầu đời, dãy núi đã chạy dài trước mắt. Lúc tôi ngước nhìn dãy núi trập trùng phía xa xa đôi chân bé tý của tôi vẫn đang đứng trên ngõ đá. Bàn tay tài hoa của người nông dân là ba tôi sắp xếp những phiến đá tài tình làm nên lối đi thoai thoải, hai bên trồng hàng dâm bụt được mẹ tôi tỉa tót thường xuyên. Con ngõ đá như quấn tôi vào miền hư ảo mỗi lúc sương sớm, ngỡ như lạc giữa cổng trời. Trời trong trí tưởng tượng của một đứa nhỏ đã xem quá nhiều phim truyền kỳ đầy ám ảnh với rất nhiều cô tiên xinh đẹp đang nhảy múa, những tòa lâu đài nguy nga lộng lẫy, tràn đầy quả ngon vật lạ. Nhiều lúc đứng giữa sân mà đôi chân chảnh muốn dừng lại, muốn thu làn sương vào trong lòng bàn tay bé nhỏ, đến khi trượt ngã mới cất tiếng gọi mẹ ơi!

Sáng sớm tinh mơ màn sương giày đặc giăng giăng trên đóa hoa râm bụt chói đỏ đang treo lơ lửng trước ngõ. Khói bếp tỏa ra chập chờn trước mái hiên làm cho không gian càng trở nên hư ảo. Đó là những lúc mẹ tôi dậy sớm cơm nước để ba đi rừng, sau đó mẹ cũng gánh rau lang đội sương đi phía chợ huyện. Lúc tôi dụi dụi mắt thức dậy, mùi cơm mẹ nấu cứ quanh quần trong sống mũi. Mẹ lúc nào cũng về sớm. Tôi một đứa trẻ chỉ mong những phút giây như thế, chắc lúc ấy tôi hạnh phúc lắm.

Mẹ về lúc nào cũng có quà trong giỏ, nào đùm sữa đậu nành ngọt lành, nào cái bánh ít nhân đậu xanh, những viên kẹo nhiều màu sắc. Đôi khi chờ lâu quá tôi xoa xoa lên bụng, tôi nếm vị ngọt của sương như một món quà mà ba mẹ đã dành cho tôi, khi tôi được sinh ra tại nơi này. Chắc cảm giác ấy tôi sẽ không bao giờ quên được. Những lúc tôi nghe lời rủ rê của mấy đứa bạn trong xóm để theo chúng men theo bờ suối. Thật là một trò chơi nguy hiểm. Thực ra tôi không hề ý thức được điều đó, cứ đi mãi, đi mãi. Cho đến khi tôi nhìn thấy một dòng nước từ trên cao trên xuống. Liệu có phải giọt mồ hôi của mẹ rơi trên cánh đồng, tấm áo ướt nhạt thấm đẫm mùi mồ hôi của ba đã tạo thành dòng nước kia?

Dòng suối quê hương đã cho tôi lớn lên một cách tự nhiên, trắng trong như giọt sữa nằm nôi. Ở hai bên dòng suối ấy những ruộng lúa đã lớn lên xanh tốt, cây trái hoang dại đã ngọt lành phù sa. Nào xôi rừng, nào me, nào ổi, nào móc, nào mua, nào dủ dẻ, nào trâm, nào sim... đi theo quãng đời tuổi thơ của bao đứa trẻ thôn quê. Nhiều lúc tôi tự hỏi dòng suối bắt nguồn từ đâu? Trong suy nghĩ của một đứa trẻ như tôi là ở trên đầu ngọn thác, khi mà tôi không thể trèo lên tới đỉnh. Tôi cứ nhìn nước từ trên cao tuôn xuống mà cứ tưởng suối bắt nguồn từ đó. Mãi sau này khi tôi lớn hơn một chút đi theo ba vào rừng tôi mới biếc suối tạo nên từ nhiều dòng nước nhỏ, hình thành những đầm lầy để bầy trâu vô tư lăn bùn.

Bây giờ thì tôi đang đứng giữa xóm, ở đây có một gốc dúi mọc lên ở ngã ba đường, tỏa bóng che mát cho một đám choai choai, đầu giang giang nắng, da dẻ đen sì. Bọn trẻ chúng tôi thường hay tụ tập ở đây chơi, để ngắm suối, ngóng núi. Làng của tôi ở dưới chân núi và dĩ nhiên là những dãy núi sẽ chạy dài trước mặt, vắt ngang tầm mắt. Đó là những dãy núi bao trùm cả cuộc đời ba mẹ, một đời lam lũ với nương rẫy, với cây trái quê nhà. Ở trong núi có trại của ba mẹ và những người dân trong xóm, những người bán mặt cho đất bán lưng cho trời. Núi đối với tôi mang nhiều bí ẩn và nhiều câu hỏi mà tôi sẽ không bao giờ có câu trả lời. Chẳng phải người ta thường nói rừng thiêng nước độc hay sao. Tôi mơ đến một ngày đôi chân thật lớn để có thể cõng ba mẹ trèo lên đỉnh núi. Tôi muốn xem phía sau đường chân trời sẽ có những gì. Tôi sẽ cầm tay mẹ, tay ba lăn tròn xuống phía bên kia đỉnh núi, lăn hoài lăn hoài và sẽ không bao giờ dừng lại...

PHAN NAM.